Có tới 15% dự án thép rất lạc hậu, dự án có công nghệ trung bình chiếm 50%-60%. Theo
lộ trình cam kết WTO, bắt đầu từ năm 2010, một số sản phẩm thép ngoại
sẽ được giảm thuế khi nhập khẩu vào Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với
việc ngành thép trong nước vốn kém tính cạnh tranh nay lại hụt hơi với
thép ngoại.
Trao đổi với
Pháp Luật TP.HCM, ông Nguyễn Tiến Nghi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt
Nam (VSA), cho biết: ”Đến năm 2014 và xa nhất là năm 2017, một số sản
phẩm thép ngoại sẽ có mức thuế bằng 0%. Mỗi một năm, mức thuế của thép
ngoại sẽ có những mức giảm khác nhau. Riêng trong năm 2010, thuế của
một số sản phẩm thép ngoại đã phải giảm, có cái giảm 1%, cái 2% tùy
từng loại sản phẩm thép. Điều này dẫn đến mức cạnh tranh của thép nội
với thép ngoại ngày càng khốc liệt”.Nhiều dự án lạc hậu
Thời
gian vừa qua, thép nội sống được một phần nhờ vào chính sách bảo hộ về
thuế. Mỗi khi gặp khó khăn thì doanh nghiệp lại kiến nghị Chính phủ
tăng thuế nhập khẩu đối với thép ngoại. Ý kiến của ông về việc này như
thế nào?
Khi Việt Nam
gia nhập WTO thì có một lộ trình nhất định để bảo vệ sản phẩm thép
trong nước. Việc đưa ra lộ trình như vậy là để doanh nghiệp trong nước
có bước chuẩn bị chuyển hóa, đầu tư công nghệ kỹ thuật tiên tiến. Cho
nên ý kiến nói doanh nghiệp thép trong nước sống nhờ bảo hộ là cách
hiểu chưa thấu đáo vấn đề.
Trong năm
2009, thuế nhập khẩu thép theo cam kết WTO vẫn còn 17% nhưng mình chỉ
mới nâng lên 15%. Thực tế năm 2009, thép nội đã cạnh tranh kịch liệt
với thép ngoại, kể cả thép sản xuất tại các nước ASEAN vào Việt Nam với
mức thuế 0% theo cam kết AFTA (Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - PV).
Dù
được hỗ trợ nhiều chính sách ưu đãi từ phía nhà nước nhưng trên thực tế
thép nội vẫn khó cạnh tranh với thép ngoại. Có phải một phần nguyên
nhân xuất phát từ nhiều dự án thép được cấp phép ồ ạt nhưng không mang
lại hiệu quả hay không?
Phải công
nhận là ngành thép trong nước về thiết bị còn lạc hậu. Những dự án lạc
hậu đều rơi vào những người ngoài nghề nhưng có kinh doanh thép. Có
thời điểm họ thấy làm ăn được nên bỏ vốn mua công nghệ, thiết bị lạc
hậu giá rẻ của một số nước về xây dựng nhà máy thép. Những dự án này có
khả năng cạnh tranh rất kém.
Năm 2007,
đánh giá của Chính phủ cho thấy có tới 15% dự án thép rất lạc hậu; dự
án có công nghệ trung bình chiếm 50%-60%; số còn lại chỉ có công nghệ
trên trung bình... Hiệp hội đã có cảnh báo nếu không nhanh chóng thay
đổi thì về lâu dài, ngành thép sẽ khó cạnh tranh nổi, thậm chí còn chết
ngay trên sân nhà. Có doanh nghiệp đã có thay đổi nhưng có doanh nghiệp
thấy vẫn sống được nên cứ cố gắng duy trì.
Đã nhiều lần cảnh báo
Việc
giảm thuế dù sớm hay muộn là sẽ xảy ra. Vậy trong lúc này, ngành thép
cần phải có sự thay đổi gì để tồn tại và cạnh tranh với thép ngoại?
Cuối quý
III-2009, Bộ Công thương đã có văn bản hướng dẫn địa phương và các nhà
máy thép một số quy định liên quan đến kỹ thuật, công nghệ nhằm phát
triển bền vững ngành thép. Hiệp hội cũng đã nhiều lần lên tiếng về vấn
đề này. Nói thì nhiều nhưng doanh nghiệp nghe hay không lại là chuyện
khác. Hiệp hội cũng chỉ bảo vệ doanh nghiệp dựa trên lẽ phải thôi chứ
không thể bảo vệ một cách mù quáng được.
Có
ý kiến cho rằng việc giảm thuế đem lại tính cạnh tranh cao hơn cho thị
trường thép. Người dân cũng được mua hàng hóa với giá rẻ hơn. Vậy làm
thế nào hài hòa được lợi ích của người dân và lợi ích doanh nghiệp
trong nước?
Cũng phải
châm chước thực tế hiện nay là công nghệ, thiết bị thép trong nước chưa
thực sự tiên tiến lắm. Trên thế giới nhiều nước cũng áp dụng biện pháp
để bảo vệ sản xuất trong nước chứ không riêng gì Việt Nam. Việc bảo vệ
có thời hạn là nhằm giúp doanh nghiệp có thời gian cải tạo, đầu tư công
nghệ mới.
Bên cạnh đó,
cần phải chiếu cố đến một lực lượng lên tới hàng vạn lao động trong
ngành thép. Nếu để doanh nghiệp trong nước chết thì giải quyết việc làm
cho lượng lao động đó là vấn đề nan giải của Chính phủ và xã hội. Cho
nên vấn đề hài hòa lợi ích người tiêu dùng và lợi ích doanh nghiệp cũng
là vấn đề cần cân nhắc. Tôi từng chứng kiến mỗi lần tăng thuế, cơ quan
chức năng mà điển hình là Bộ Tài chính phải cân nhắc nhiều đến lợi ích
của nhà sản xuất và người tiêu dùng chứ không phải cứ thích là tăng đâu.
Xin cảm ơn ông.
Trung Hiếu
